Trong nhiều năm, việc đi du học – đặc biệt tại Vương quốc Anh – gần như được xem là một “tấm vé đảm bảo” cho tương lai. Tuy nhiên, những dữ liệu mới nhất từ thị trường giáo dục Anh đang cho thấy một thực tế rõ ràng hơn: giá trị của tấm bằng đại học không còn mang tính “đồng đều”, mà phụ thuộc rất lớn vào lựa chọn trường và chương trình đào tạo ngay từ đầu.
Một ví dụ đáng chú ý là ngành Kinh doanh & Quản lý tại Canterbury Christ Church University – chương trình có số lượng sinh viên lớn nhất tại Anh trong năm học 2024–2025, với khoảng 27.000 sinh viên theo học. Thông thường, những ngành có lượng đăng ký cao thường được kỳ vọng mang lại cơ hội nghề nghiệp tốt và mức thu nhập hấp dẫn. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy điều ngược lại: sau 5 năm tốt nghiệp, mức thu nhập trung bình của sinh viên ngành này chỉ khoảng £31.000/năm. Điều này cho thấy một điểm quan trọng: số đông lựa chọn không đồng nghĩa với lựa chọn tối ưu.
Để hiểu rõ hơn sự khác biệt này, có thể nhìn hệ thống đại học Anh qua 4 nhóm chính (theo phân tích của Social Mobility Commission).
- Nhóm 1 – Top-tier gồm Oxford, Cambridge, LSE và Imperial – những trường có tính chọn lọc cao nhất.
- Nhóm 2 – Russell Group bao gồm 20 trường nghiên cứu hàng đầu còn lại.
- Nhóm 3 – Pre-1992 là các trường đại học truyền thống lâu đời, thành lập trước năm 1992
- Nhóm 4 – Post-1992 là các trường đại học mới hơn, thành lập sau năm 1992
(*) Năm 1992, Vương quốc Anh ban hành Further and Higher Education Act 1992, chính thức chuyển đổi hàng loạt trường bách khoa (polytechnics) thành đại học. Trên danh nghĩa, khoảng cách giữa các loại hình trường được xoá bỏ – tất cả đều trở thành “university”. Tuy nhiên, tên gọi có thể thay đổi, nhưng nền tảng học thuật, năng lực nghiên cứu, mạng lưới alumni và mức độ kết nối với thị trường lao động không thể được xây dựng trong một sớm một chiều. Đó là lý do vì sao đến nay vẫn tồn tại sự phân tầng giữa các nhóm trường.
Sự phân tầng này không chỉ mang tính học thuật, mà còn phản ánh trực tiếp vào kết quả đầu ra. Dữ liệu từ hệ thống Longitudinal Educational Outcomes (LEO) cho thấy sau 5 năm tốt nghiệp, sinh viên Top-tier có thể đạt mức thu nhập trung bình khoảng £51.700/năm. Con số này giảm xuống còn £38.900 ở nhóm Russell Group, và chỉ khoảng £29.600 ở nhóm Post-1992.
Điều đáng chú ý là khoảng cách này vẫn tồn tại ngay cả khi đặt học sinh vào cùng một mặt bằng học lực. Một học sinh đạt mức điểm khá nhưng theo học tại nhóm Nhóm 3 vẫn có thể đạt mức thu nhập cao hơn so với một học sinh đạt thành tích xuất sắc nhưng theo học tại nhóm Nhóm 4. Điều này cho thấy trong hệ thống giáo dục Anh, lựa chọn chiến lược ban đầu có thể quan trọng không kém, thậm chí hơn, năng lực học tập đơn thuần.
Từ góc độ của First Edvisor, đây chính là điểm mà nhiều gia đình Việt Nam thường chưa đánh giá đầy đủ. Khi đứng trước quyết định du học, phụ huynh và học sinh thường tập trung vào các câu hỏi quen thuộc như “Học ngành gì?”, “Chi phí bao nhiêu?” hay “Có học bổng không?”. Tuy nhiên, một lộ trình hiệu quả cần bắt đầu từ một câu hỏi khác: “Lựa chọn này đặt con vào nhóm cơ hội nào trong dài hạn?”
Một thực tế khác cần được nhìn nhận rõ là sự mất cân đối giữa đào tạo và thị trường lao động. Trong 10 năm qua, số lượng sinh viên theo học các ngành như Kinh doanh hay Công nghệ tại nhóm Post-1992 tăng mạnh, nhưng nền kinh tế lại không tạo ra đủ việc làm có thu nhập cao tương ứng. Kết quả là nhiều sinh viên rơi vào tình trạng “overqualified but underpaid” – có bằng cấp nhưng không đạt được mức thu nhập như kỳ vọng. Đây không phải là vấn đề của riêng từng cá nhân, mà là hệ quả của những lựa chọn chưa đủ chiến lược ngay từ đầu.
Ở chiều ngược lại, các trường thuộc nhóm Top-tier và Russell Group vẫn duy trì vị thế rất vững chắc. Sinh viên tốt nghiệp từ những môi trường này không chỉ có lợi thế về học thuật, mà còn được đặt trong một hệ sinh thái bao gồm mạng lưới alumni mạnh, cơ hội thực tập chất lượng và khả năng tiếp cận các ngành nghề có giá trị cao. Chính vì vậy, dù số lượng chỉ tiêu không tăng đáng kể, mức độ cạnh tranh vào các nhóm trường này ngày càng khốc liệt – đặc biệt trong bối cảnh số lượng sinh viên quốc tế gia tăng.
Từ tất cả những phân tích trên, First Edvisor muốn nhấn mạnh một thông điệp rõ ràng tới phụ huynh và học sinh: du học Anh vẫn là một khoản đầu tư xứng đáng – nhưng chỉ khi được xây dựng trên một chiến lược đúng đắn ngay từ sớm. Việc lựa chọn trường, ngành và lộ trình không nên là những quyết định rời rạc, mà cần được đặt trong một bức tranh tổng thể về năng lực cá nhân, định hướng nghề nghiệp và bối cảnh thị trường lao động toàn cầu.
Thay vì hỏi “có học bổng không” hay “ngành nào dễ xin việc”, câu hỏi quan trọng hơn mà mỗi gia đình cần trả lời là: “Đâu là lựa chọn giúp con bước vào đúng nhóm cơ hội trong 10–20 năm tới?”
Và đó cũng chính là cách First Edvisor đồng hành cùng học sinh, không chỉ để đạt được một offer, mà để xây dựng một hành trình học tập và sự nghiệp có chiến lược, có chiều sâu, và thực sự tạo ra giá trị dài hạn.
Nguồn tham khảo: The Times and The Sunday Times
